In memoriam Piet Zanstra (Leeuwarden 1905 - Amsterdam 2003)
Op 23 mei overleed de architect en schilder Piet Zanstra, de architect van de Ark.
Zanstra is vooral bekend geworden als de architect van het inmiddels gesloopte 'Maupoleum' in de Jodenbreestraat, maar hij laat een rijk geschakeerd oeuvre achter van honderden portiekwoningen, enkele sculpturale kerken, zoals de Ark, en door Le Corbusier geïnspireerde gebouwen, als de Europarking aan de Marnixstraat.
Na zijn opleiding HTS waterbouw in Leeuwarden, werd Zanstra assistent van de architect Dick Greiner. Later werkte hij bij W.M. Dudok aan de Bijenkorf van Rotterdam en bij J.P. Kloos aan de interieurs van het Collège Neerlandais in Parijs.
In 1932 richtte hij samen J.H.L. Giesen en K.L. Sijmons een ontwerpbureau op. Samen met hen realiseerde hij een complex met atelierwoningen aan de Zomerdijkstraat, wat het bureau in een keer op de kaart zette. In een periode waar functionalistisch bouwen zonder versieringen de norm aan het worden was, vielen deze woningen op door de afschroefbare balkonhekjes. Ze zijn exemplarisch voor de architectuuropvatting van Zanstra. Hij vond dat decoraties de nieuw zakelijke architectuur niet in de weg stonden.
De drie architecten behoorden tot de Groep 32. Zij richtten zich op een minder functionalistische architectuur dan een groep architecten die bekend stond als De 8. Hoewel de 2 groepen probeerden samen te werken kwam het later tot een breuk. Zanstra zei hierover: 'Voor de oude generatie functionalisten was architectuur een kwestie van ontwerpen van zuivere constructies voor zuivere functies. Wij vonden dat ook de schoonheid van de vorm belangrijk was', en: 'Form follows function is waar, maar niet helemaal waar'.
In 1954 werd de samenwerking tussen Zanstra, Giesen en Sijmons beëindigd en begonnen zij ieder hun eigen bureau. In de jaren vijftig en zestig realiseerde Zanstra zijn meeste projecten. Hij bouwde diverse flatgebouwen en kerken in Amsterdam. De flats aan de Burg. Hogguerstraat, dwars op de Noordzijde, zijn van hem, en in Slotermeer realiseerde hij in 1965 de kerk 'de Hoeksteen'. Het opvallende van de Ark en de Hoeksteen is dat zij beide oorspronkelijk een eigen klokkentoren hadden; de toren van de Hoeksteen is later wegens bouwvalligheid op last van de gemeente afgebroken. Zijn meeste werk realiseerde hij echter in den Haag, waar hij flatgebouwen en woningen ontwierp voor de wijk Waldeck bij Kijkduin. Ook in Rotterdam ontwierp hij nog een tweetal kerken, waaronder een kerk in Hoogvliet.
Later ging hij een associatie aan met de architecten Zubli de Clerq en Gmelich Meyling. Uit deze periode stammen de Europarking, ook wel 'de billen van Zanstra' genoemd. Het bureau ging in 1975 verder als ZZ+OP, rond 1980 stopte Zanstra als architect, en begon hij te schilderen. Vanaf dat moment was hij vrijwel dagelijks in zijn atelier te vinden.
Zanstra is de geschiedenis ingegaan als de architect van het Maupoleum. Het gebouw werd zo genoemd, omdat het eigendom was van Maurits ('Maup') Caransa, en door de gebruikers en de bevolking als een mausoleum, een doods blok beton ervaren werd. Zanstra is hier niet helemaal schuldig aan. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de Jodenbreestraat een 4-baansweg zou worden, en dat de architectuur van Wibautstraat en Weesperstraat zou worden voortgezet.
Zanstra ontwierp gebouwen in een architecturale stijl die nu door velen verguisd wordt. Voor de mensen die er in wonen, werken en leven is het vaak zo dat die architectuur zo gek nog niet is. Dat geldt mijns inziens ook voor de Ark. Daarvoor zijn wij Piet Zanstra veel dank verschuldigd. Zijn gedachtenis zij tot zegen.
Sybrand Bakker
